A Vitamini Nedir, Ne işe yarar ve eksikliğinde fazlalığında neler olur soruları ile hangi kaynaklarda bulunduğunu bu derleme yazımda bulabilirsiniz.

İyi Okumalar dilerim.

1. A Vitamini Nedir?

A Vitamini, Wikipedia’nın tanımına göre, Retinol, retinal, retioic asit ve çeşitli provitamin A karotenleri içeren (en çok bilineni beta-Karotendir) doymamış organik bileşikleri grubudur.

A Vitamini Yağda Çözünen Bir Vitamindir

A Vitamini Yağda çözünen organik bir bileşiktir. Bu şu demek; vücudumuzun ihtiyacından fazla alınan A vitamini miktarı vücudumuzda yağ dokusunda veya karaciğerde depolanır.

A Vitamini iki formda bulunur

A Vitamini doğal olarak 2 formda bulunur. Bunlardan birincisi Aktif form olan Retinol veya önceden oluşmuş A Vitamini, genel itibariyle hayvansal gıdalarda, tam yağlı süt, zenginleştirilmiş besinler ve hayvan karaciğerlerinde bulunmaktadır. A Vitamininin diğer formu ise karotenlerdir ki bunlarda bitkisel gıdalarda bulunmaktadır.  Zenginleştirilmiş besinlere örnek olarak meyve suları, hazır sütler ve kahvaltılık gevrekler örnek verilebilir. Bazen gıda takviyeleri hayvansal gıdalara tercih edilmektedir çünkü hayvansal gıdaların doymuş yağ içeriği fazladır.

A Vitamini normal ve gece görüşümüz için, bağışıklık sistemi ile üreme sistemimizin sağlığı için çok önemlidir. A Vitamini dişlerimizin, iskelet dokumuzun, cilt dokumuzun korunması ve oluşmasında yardımcı olur. Ayrıca hücre bölünmesinde de temel bir rol oynamaktadır. A Vitamininin antioksidan özellikleri vardır.

Önceden oluşmuş A Vitamininin (retinol) fazla alınması kemik kaybı, doğuştan sakatlık, kalça çıkıklığı ve D Vitaminin işleyişine engel olma riskini artırabilir. Karaciğer ve Böbrek rahatsızlıkları olanlar veya ağrı alkol tüketimi olanlar doktoruna danışmadan A Vitamini Gıda Takviyesi kullanmamalıdır.

A Vitamini Katarak, HIV ve kanserlere potansiyel tedavi olarak üzerinde çalışmalar sürdürülmektedir.

Bitkilerde A Vitamini

Bitki yaşamında, A Vitamini karotenler olarak çok sayıda bulunmaktadırlar. Her karoten a vitamini içermez. Şu ana kadar 600 çeşidi keşfedilen karetonlerin yalnızca 50 tanesi A vitamini karakteristiği sergilediği keşfedilmiştir. Bunlardan bazıları alfa-karoten, beta-karoten, gama-karoten, beta-kriptoksantin’dir.

Bitkilerin fotosentez yapan yaprak kısımlarında bol miktarda bulunur ve onlara kırmızı, turuncu ve sarı gibi renklerinin belirlenmesinde rol oynarlar karotenler.

Karotenler ayrıca bitkilerle beslenen bazı somon ve sazan balıkları ile, ıstakoz karides gibi bitkilerle beslenen balıkları tüketen kabuklu deniz hayvanlarında da bulunmaktadır.

2.  A Vitamini ‘nin Tarihi

1816‘da, A vitamini keşfi, fizyolog François Magendie’nin beslenmeden yoksun köpeklerin kornea ülseri geliştirdiğini ve ölüm oranının yüksek olduğunu tespit ettiği 1816 yılına dayanan araştırmalardan kaynaklanmış olabilir .

1912‘de Frederick Gowland Hopkins , sütte bulunan, karbonhidratlar, proteinler ve yağlar dışındaki bilinmeyen yardımcı faktörlerin, sıçanlarda büyüme için gerekli olduğunu gösterdi. Hopkins, 1929’da bu keşif için Nobel Ödülü aldı.

1913‘te, bu maddelerden biri Elmer McCollum ve Marguerite Davis tarafından bağımsız olarak keşfedildi .Wisconsin Üniversitesi-Madison ve  Lafayette Mendel ve  Thomas Burr Osborne ,  Yale Üniversitesi’nde diyetteki yağların rolünü inceledi. McCollum ve Davis nihayetinde kredi aldılar çünkü makalelerini Mendel ve Osborne’den üç hafta önce gönderdiler. Her iki makale de 1913’te Biyolojik Kimya Dergisi’nin aynı sayısında yer aldı.

1918‘de, “Yardımcı Faktörler (Accessory factors)” terimi “Yağda Çözünebilir (Fat soluble)” olarak terimiyle değiştirildi.

1919‘da, Harry Steenbock (Wisconsin Üniversitesi) -Madison) sarı bitki pigmentleri (beta-karoten) ve A vitamini arasında bir ilişki önerdi.

1920‘de, “A Vitamini (Vitamin A)” olarak adlandırıldı.

1931‘de İsviçreli kimyager Paul Karrer A vitamininin kimyasal yapısını tanımladı.

1939‘da, 2. Dünya Savaşı sırasında, Alman bombardıman uçakları İngiliz savunmasından kaçmak için gece saldıracaktı. 1939 Keşfi olan  yeni bir Havadan Kesinti Radar sistemi buluşunu  Alman bombardıman uçaklarından gizli tutmak için , İngiltere Kraliyet Bakanlığı gazetelere verdiği demeçte, Kraliyet Hava Kuvvetleri pilotlarının gece savunma savunması başarısının, yüksek miktarda, A Vitamini bakımından zengin Havuçlarla beslenmesinin olduğunu söyledi. Bu da, Havuç yemenin insanların karanlıkta daha iyi görmelerini sağladığı efsanesini doğurdu.

1947‘de, A vitamini ilk kez iki Hollandalı kimyager David Adriaan van Dorp ve Jozef Ferdinand Arens tarafından sentezlendi .

3.  A Vitamini ‘nin Faydaları

A Vitamini, Görme, büyüme ve vücudun enfeksiyonlara karşı direnç göstermesi için gereklidir. Burun, ağız, solunum ve sindirim sistemi iç yüzeylerinde bulunan epitel dokuyu, kurumaya, sertleşmeye ve dejenerasyona karşı korur. Epitel doku sağlıklı olduğunda vücuda bakteri girişini engelleyici bir rol oynar. Gözün karanlıkta görmesini sağlar. Sağlıklı diş mineleri oluşumu için gereklidir. Kemik büyümesi, üreme fonksiyonu ve genel büyüme sürecinin gerçekleşmesinde etkindir. Bağışıklık sisteminin oluşumunda, iştah ve işitmede etkindir. Deri, akciğer, mesane ve meme kanserlerini önlediği gösterilmiştir.

A Vitamini faydalarını kısaca listelemek gerekirse;

4. A Vitamini Eksikliğinde Neler Olur?

A Vitamini yetersiz alındığında büyüme ve gelişme geriliği, gece körlüğü ve körlük, gözlerde iltihaplanma, kuru ve sert deri, bakterilere karşı direncin azalması, bağışıklık sistemi zayıflaması, diş çürümeleri  ve ishal gibi sorunlar ortaya çıkar.

5. A Vitamini Fazlalığında neler olur?

A vitamininin (diğer yağda eriyen vitaminler olan D, E, K vitaminleri gibi) fazlası zararlıdır. Özellikle gebe kalmayı planlayanlarla gebelerin A vitamini içeren ilaçlardan ve yiyeceklerden (karaciğer) uzak durması önerilmektedir. Gebelikte düşük ve anormallik yapma riski vardır. Çoklu vitamin içeren ve gebelerce çok tüketilen ilaçlarda da ne yazık ki A vitamini bulunmaktadır. Yağda eriyen, vücutta depolanan bu tarz ilaçların gebelere verilen dozun toksik (zehirleyici) dozda olmaması özgürce alınabileceği anlamına gelmemektedir. İlaç olarak alınan A vitaminin doğal yollarla alınan A vitaminine göre daha riskli olduğu kabul edilmektedir. Nitekim İngiltere Royal Kolej yayınladığı “Gebe Takip Kılavuzu”nda A vitamini içeren ilaçların ve yiyeceklerden karaciğerin gebelere verilmemesini önermektedir.

Fazlalığı aşağıdakilere neden olabilir:

Doğum anormallikleri,
Karaciğer problemleri,
Kemik mineral yoğunluğunda azalma ve osteoporoz,
Uygunsuz kemik büyümesi,
Deride uygunsuz renk değişimi,
Saç dökülmesi,
Yoğun cilt kuruluğu ve pullanmalar
Baş ağrısı
Bulantı
Bulanık görme

6. A Vitamini Günlük Tüketim Miktarı

Aşağıdaki tabloda A Vitamini günlük alınması gereken miktarlar yaş gruplarına göre retinol cinsinden belirtilmiştir. Yandaki tabloda ise karotenlerin retinol cinsinden eşdeğer miktarı belirtilmiştir.

Aşağıdaki Tabloda A Vitamini günlük tüketim miktarları yaş gruplarına göre retinol miktar değeri cinsinden belirtilmiştir. (Kaynak: Wikipedia)

Yaş Grubu Günlük Tüketim
Miktarı
(μg/günlük)
Üst Limit
UL* (μg/günlük)
Bebek 0-6 aylık 400 500
7–12 aylık 600 600
Çocuklar 1–3 yaş 300 600
4-8 yaş 400 900
Erkekler 9–13 yaş 600 1700
14–18 yaş 900 2800
>19 yaş 900 3000
Kadınlar 9–13 yaş 600 1700
14–18 yaş 700 2800
>19 yaş 700 3000
Hamilelik <19 yaş 750 2800
>19 yaş 770 3000
Emzirme <19 yaş 1200 2800
>19 yaş 1300 3000

Aşağıdaki tabloda A Vitamini çeşitleri olan karotenlerin Retinol cinsinden eşdeğer miktarları belirtilmiştir. (Kaynak: Wikipedia)

Madde Retinol’e Eşit
Değeri (μg/μg)
Retinol 1
beta-Karoten, yağda çözünmüş 1/2
beta-Karoten, genel beslenme 1/12
alfa-Karoten, genel beslenme 1/24
gama-Karoten, genel beslenme 1/24
beta-Kriptoksantin, genel beslenme 1/24

7. A Vitamini Kaynakları Nelerdir?

1. Hayvansal Kaynaklar

Yandaki tabloda belirtilmiş hayvansal kaynaklardan bazıları
(Görsellerin kaynakları wikipedia ve telifsiz google resimleridir, resimlerden birinin size ait olduğunu düşünüyorsanız bana ulaşın.)

2. Bitkisel Kaynaklar

Yandaki tabloda belirtilmiş Bitkisel kaynaklardan bazıları:
(Görsellerin kaynakları wikipedia ve telifsiz google resimleridir, resimlerden birinin size ait olduğunu düşünüyorsanız bana ulaşın.)

Kaynak Retinol
eşdeğeri (RAEs)
(in μg)
100 gr Yiyecekteki
yetişkin bir erkek için
RDA Yüzdesi
Morina Balığı karaciğer Yağı 30000 3333%
Hindi karaciğeri 8058 895%
Sığır, Balık karaciğeri 6500 722%
Tavuk karaciğeri 3296 366%
Ghee (safyağ) 3069 344%
Tatlı Patates 961 107%
Havuç 835 93%
Brokoli yaprağı 800 89%
Tereyağı 684 76%
Karalahana 681 76%
Göbeksiz Lahana donmuş ve kaynatılmış 575 64%
Balkabağı 532 67%
Dandelion Greens 508 56%
Ispanak 469 52%
Kestane Kabağı 426 43%
Göbeksiz Lahana 333 37%
Çedar Peyniri 265 29%
Kavun 169 19%
Kırmızı Dolmalık Biber 157 17%
Yumurta 140 16%
Kayısı 96 11%
Papaya 55 6%
Domates 42 5%
Mango 38 4%
Bezelya 38 4%
Brokoli çiçekçiği 31 3%
Süt 28 3%
Yeşil Dolmalık Biber 18 2%
Spirulina 3 0.3%

A Vitamini kaynakları hayvansal ve bitkisel kaynaklardan oluşmaktadır. Aşağıdaki tabloda hangi gıdalarda ne kadar miktar A Vitamini bulunduğu belirtilmektedir. (Kaynak: Wikipedia)

2,448 total views, 1 views today